नेपालीकम्युनिस्ट आन्दोलन आज ऐतिहासिक मोडमा उभिएको छ। विश्व समाजवादले भोगेका सफलता, असफलता र सङ्घर्षका अनुभवहरूबाट द्वन्द्वात्मक भौतिकवादी दृष्टिकोणले पाठ सिक्दै, नेपालजस्तो बहुजातीय, बहुधार्मिक, बहुसांस्कृतिक र ऐतिहासिक चेतनाले भरिएको समाजमा कम्युनिस्ट पार्टीले आफूलाई नयाँ ढंगले पुनःपरिभाषित गर्नु आजको ऐतिहासिक आवश्यकता हो।
प्रचण्ड र माधव नेपालको नेतृत्वमा गठित नेपाली कम्युनिस्ट पार्टीले अन्य कम्युनिस्ट पार्टीहरूभन्दा मात्र होइन, कांग्रेसलगायतका बुर्जुवा–संसदीय पार्टीहरूभन्दा समेत आफूलाई वैचारिक, नैतिक र व्यवहारिक रूपमा भिन्न र अग्रगामी शक्तिका रूपमा स्थापित गर्न सक्नुपर्छ।
यसका लागि पार्टीले “नेपाली माटो, नेपाली विशेषता”लाई केवल भावनात्मक नारा होइन—मार्क्सवाद–लेनिनवादको मौलिक प्रयोग र नेपाली समाजको ठोस विश्लेषणमा आधारित नीति, व्यवहार र संगठनात्मक संस्कारमा रूपान्तरण गर्नुपर्छ। यही आधारमा मात्र पार्टी जनताको असल मित्र, वर्गसंघर्षको विश्वसनीय साधन र नयाँ समाज निर्माणको नेतृत्व बन्न सक्छ।
१. नेपाली विशेषताको समाजवाद : नक्कल होइन, सिर्जना
नेपाली कम्युनिस्ट आन्दोलनको कमजोरीमध्ये एक अन्धअनुकरणको प्रवृत्ति पनि हो। न युरोपेली समाजवादको यान्त्रिक नक्कल, न सोभियत वा चिनियाँ मोडेलको जस्ताको तस्तै प्रयोग—नेपाली कम्युनिस्ट पार्टीको बाटो नेपाली समाजको यथार्थबाट जन्मनुपर्छ।
नेपालको भौगोलिक विविधता, कृषिप्रधान अर्थतन्त्र, अर्ध–सामन्ती र अर्ध–औपनिवेशिक अवशेष, जातीय–सांस्कृतिक बहुलता र श्रमिक–किसानको चेतनालाई केन्द्रमा राखेर निर्माण गरिएको समाजवाद नै नेपाली विशेषताको समाजवाद हो।
धर्म, संस्कृति र सभ्यतालाई सामन्ती अवशेष भनेर सम्पूर्ण रूपमा अस्वीकार गर्ने होइन; तिनभित्र रहेका श्रमको सम्मान, सामूहिकता, सहअस्तित्व र नैतिक मूल्यलाई क्रान्तिकारी ढंगले रूपान्तरण गर्दै अघि बढ्नु नै साँचो मार्क्सवादी दृष्टिकोण हो।
२. कांग्रेसभन्दा भिन्न र पुराना कम्युनिस्ट सीमाभन्दा अगाडि
कांग्रेस पार्टी व्यक्तिवादी उदारवाद, निजीकरण र बजारमुखी अर्थनीतिमा आधारित बुर्जुवा–संसदीय राजनीति गर्दै आएको छ। अर्कातिर केही कम्युनिस्ट पार्टीहरू अझै नारामुखी, संरचनागत जडता र जनताबाट टाढा रहने प्रवृत्तिमा अल्झिएका छन्।
प्रचण्ड–माधव नेतृत्वको नेपाली कम्युनिस्ट पार्टीले यी दुवैभन्दा फरक बाटो देखाउनुपर्छ—
राज्यसत्ता प्राप्तिलाई मात्र होइन, समाज रूपान्तरणलाई केन्द्रमा राख्ने;
चुनाव जित्नुभन्दा जनताको जीवन जित्ने राजनीति गर्ने;
घोषणाभन्दा कार्यान्वयन र भाषणभन्दा व्यवहारलाई प्राथमिकता दिने।
३. कार्यकर्ताको जीवनशैली : सादगी र नैतिक दृढता
कम्युनिस्ट पार्टीको वास्तविक अनुहार घोषणापत्रमा होइन, कार्यकर्ताको जीवनशैलीमा देखिन्छ। विलासी जीवन, शक्ति प्रदर्शन र व्यक्तिगत लाभको खोजीले कम्युनिस्ट आन्दोलनलाई कमजोर बनाउँछ।
सच्चा कम्युनिस्ट कार्यकर्ताको जीवनशैली सादगीपूर्ण, श्रमप्रधान र नैतिक रूपमा दृढ हुनुपर्छ। भ्रष्टाचारविरुद्ध कठोर, जनताप्रति इमानदार र कठिन परिस्थितिमा पनि विचलित नहुने चरित्र नै पार्टीको वास्तविक शक्ति हो।
४. जनशैली र कार्यशैली : आदेश होइन, सहभागिता
कम्युनिस्ट पार्टीको जनशैली आदेशात्मक होइन, सहभागितामूलक हुनुपर्छ। जनताको कुरा सुन्ने, आलोचना स्वीकार गर्ने र गल्ती सुधार्ने साहस पार्टी संस्कार बन्नुपर्छ।
कार्यशैली फाइल, बैठक र प्रतिवेदनमा सीमित नभई गाउँ–टोल, खेत–खलिहान, कारखाना र श्रमिक बस्तीमा प्रत्यक्ष देखिनुपर्छ। जहाँ पार्टी पुग्छ, त्यहाँ समाधानको आशा र परिवर्तनको विश्वास जन्मिनुपर्छ।
५. जनताको दिलमा बस्ने नेता : भरोसाको प्रतीक
शोषित–उत्पीडित जनसमुदायको दिलमा बस्ने नेता त्यही हो, जसको बोली र व्यवहारमा अन्तर हुँदैन; जसले पदलाई सुविधा होइन, जिम्मेवारी ठान्छ; जसले आलोचकलाई पनि शत्रु होइन, सचेतकको रूपमा हेर्छ।
त्यस्तो नेतृत्व शालिन, भद्र, बौद्धिक र संवेदनशील हुन्छ। ऊ जनतामाथि होइन, जनतासँगै उभिन्छ।
६. कमरेडली भावना : एकता र सम्मान
पार्टीभित्रको सम्बन्ध गुटगत प्रतिस्पर्धामा होइन, कमरेडली आत्मीयतामा आधारित हुनुपर्छ। विचार फरक हुन सक्छन्, तर नियतप्रति शंका गर्नुहुँदैन। आलोचना आत्मालोचनासहित गरिनुपर्छ, अपमानका लागि होइन सुधारका लागि।
यही संस्कृतिले पार्टीलाई दीर्घकालीन रूपमा बलियो बनाउँछ।
७. नेतृत्व चयन : क्षमता, चरित्र र प्रतिबद्धता
नेतृत्व चयन गर्दा पद, पहुँच वा नातागोता होइन—वैचारिक स्पष्टता, नैतिक चरित्र, संगठनात्मक क्षमता र जनताप्रतिको प्रतिबद्धता निर्णायक मापदण्ड हुनुपर्छ।
नेतृत्व सुविधा होइन, त्याग र जिम्मेवारी हो भन्ने चेतनालाई व्यवहारमै उतार्न सक्नु नै आजको आवश्यकता हो।
निष्कर्ष
यदि प्रचण्ड र माधव नेपालको नेतृत्वमा रहेको नेपाली कम्युनिस्ट पार्टीले नेपाली माटोमा उभिएको मौलिक विचार, सादगीपूर्ण जीवनशैली, जनमुखी कार्यशैली र शालिन–बौद्धिक नेतृत्वको अभ्यास गर्न सक्छ भने—यो पार्टी केवल अर्को राजनीतिक संगठन रहने छैन।
यो पार्टी जनताको असल साथी, वर्गसंघर्षको भरोसालाग्दो शक्ति र नेपालको समाजवादी भविष्य निर्माण गर्ने ऐतिहासिक नेतृत्व बन्न सक्छ। यही बाटो आजको आवश्यकता र भोलिको सम्भावना हो।
बासु दुलाल
केन्द्रीय सदस्य तथा प्रस्तावित प्रत्यक्ष उम्मेदवार झापा २ प्रतिनिधि सभा
नेपाली कम्युनिस्ट पार्टी
